20 ppm nedir?
Bir ürünün üzerinde “glutensiz” yazması, o üründe hiç gluten olmadığı anlamına gelmez. Yasal bir sınırın altında kaldığı anlamına gelir. O sınır 20 ppm.
Bu sayfa, sınırın ne olduğunu, neden sıfır olmadığını ve Türkiye'de hangi kurala dayandığını anlatıyor.
Son güncelleme: 19 Kasım 2026 · Dayanak: Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği EK-16 ve Tarım ve Orman Bakanlığı kılavuzu (Rev. 002, 10.03.2026).
Sayı ne anlama geliyor?
“ppm” parts per million, yani milyonda bir demek. 20 ppm, bir kilogram gıdada en fazla 20 miligram gluten bulunabileceğini anlatır. Etiketlerde çoğu zaman “20 mg/kg” olarak yazılır; ikisi aynı şeydir.
Somutlaştırmak gerekirse: bir damla su yaklaşık 50 miligram gelir. Bir kilogramlık glutensiz makarna paketinde izin verilen en yüksek gluten miktarı, yarım damla sudan daha azdır.
Bir milyon parça düşünün — bir tabak makarnada, bir dilim ekmekte, bir kaşık çorbada. Bunların içinden yalnızca yirmisi gluten olabilir. Glutensiz yaşayan biri için güvenli olanla olmayan arasındaki çizgi bu kadar incedir.
Neden sıfır değil?
En sık sorulan soru bu ve üç ayrı cevabı var.
1. Sıfır ölçülemez
Gluten ölçümünün uluslararası referans yöntemi R5 ELISA'dır. Her analiz yönteminin bir alt sınırı vardır; o sınırın altındaki miktarlar güvenilir biçimde sayılamaz. Dolayısıyla “sıfır gluten” demek, aslında “kullanılan yöntemle saptanamadı” demektir. Denetlenebilir bir kural için, herkesin aynı şekilde ölçebileceği bir sayı gerekiyordu.
2. Bulaşma kaçınılmaz
Doğal olarak gluten içermeyen bir tahıl bile buğdayla aynı tarlada yetişebilir, aynı değirmende öğütülebilir, aynı kamyonda taşınabilir. Sıfır bulaşma, tarladan rafa kadar tamamen ayrılmış bir zincir gerektirir — ve o zincirin her halkası ölçümle kanıtlanmalıdır.
3. Klinik veri bir aralığa işaret ediyor
Çölyak hastalarında güvenli gluten eşiğini araştıran çift kör, plasebo kontrollü çalışmada katılımcılar 90 gün boyunca günde 0, 10 veya 50 miligram gluten aldı. Günde 50 miligram alan grupta ince bağırsak mukozasında anlamlı bozulma görüldü; 10 miligram alan grupta anlamlı bir değişiklik olmadı. Ancak 10 miligram alan bir hastada klinik nüks gelişti.
20 ppm sınırı bu veriyle şöyle örtüşüyor: günde 300 gram glutensiz gıda tüketen ve bu gıdaların hepsi tam sınırda olan biri, günde yaklaşık 6 miligram gluten alır — yani çalışmalarda güvenli kabul edilen aralığın altında kalır.
Bu tartışma kapanmış değil. 2026'da yayımlanan bir doz-yanıt çalışması, 20 ppm'lik mevcut düzenleyici sınırın bütün hastaları korumaya yetip yetmediğinin hâlâ belirsiz olduğunu belirtiyor. Duyarlılık kişiden kişiye değişir.
Türkiye'de kural ne diyor?
İnternette bu konuda yazılmış metinlerin büyük kısmı hâlâ 2012/4 sayılı tebliğe atıf yapıyor. O tebliğ 29 Temmuz 2020'de yürürlükten kaldırıldı (Tebliğ No: 2020/18). Bugün geçerli olan dayanak, Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nin EK-16'sıdır.
Yürürlükteki kural, izin verilen ifadeleri koşullarına bağlıyor:
| Koşul | Kullanılabilecek ifade |
|---|---|
| Son tüketiciye satıldığı hâlde gluten ≤ 20 mg/kg | “Glutensiz”, “Gluten içermez”, “Gluten yoktur” |
| Yukarıdaki koşul sağlanıyorsa, ek olarak | “Çölyak hastaları için uygundur”, “Gluten intoleransı olan bireyler için uygundur” |
| Gluten içeren bileşen azaltılarak ya da doğal olarak glutensiz bileşenle ikame edilerek özel üretilmiş, ve ≤ 20 mg/kg | Yukarıdakilere ilave: “…için özel olarak formüle edilmiştir” |
| Buğday, çavdar, arpa, yulaf veya melezlerinden oluşan, gluten içeriği azaltılarak özel işlemden geçirilmiş ve < 100 mg/kg | “Çok düşük gluten”, “Çok düşük glutenli” |
Bu tablo, mevzuatın neye izin verdiğini gösterir — hangi ürünün senin için güvenli olduğunu değil. Özellikle en alttaki satırdaki 100 mg/kg sınırı, “glutensiz” sınırıyla aynı şey değildir; aşağıda ayrıca anlatıyoruz.
Önemli bir ayrıntı: bu beyanlar artık tüm gıda gruplarında yapılabiliyor. Eski tebliğdeki “özel beslenme amaçlı gıda” sınırlaması kalktı.
Etikette ne görürsün?
“Glutensiz”, “Gluten içermez”, “Gluten yoktur” — üçü de aynı şeyi söyler: ölçülen gluten 20 mg/kg'ı aşmıyor. Biri diğerinden daha güvenli değildir.
“Çölyak hastaları için uygundur” — tek başına kullanılamayan, ana beyana eklenen bir ifadedir.
“Özel olarak formüle edilmiştir” — ürünün gluten içeren bileşeni azaltılmış ya da glutensiz bir bileşenle değiştirilmiş demektir. Yani doğal olarak glutensiz bir gıda değil, bu amaçla üretilmiş bir gıdadır.
“Çok düşük glutenli” — bu ifade her ürüne konulamaz. Yalnızca gluten içeren tahıldan özel işlemle üretilmiş gıdalar için geçerlidir; doğal olarak glutensiz bir ürün bunu kullanamaz. Sınırı 100 mg/kg, yani “glutensiz” sınırının beş katı. İkisi aynı şeyi anlatmaz.
Mevzuat, bu ürünlerde de “çölyak hastaları için uygundur” ifadesine izin veriyor. Biz bunu bir güvence olarak aktarmıyoruz, çünkü aradaki fark yalnızca bir etiket farkı değil.
Yukarıda yaptığımız hesabı bu sınıra uygulayalım: günde 300 gram gıda tüketen ve bu gıdaların hepsi 100 mg/kg sınırında olan biri, günde yaklaşık 30 miligram gluten alır. Bu, klinik çalışmalarda sorun çıkarmadığı görülen 10 miligramın üç katı ve mukoza hasarının gözlendiği 50 miligrama yakın bir miktar.
Üstelik eşik tartışması kapanmış değil — bazı insanlar 20 ppm'in altında bile tepki verebiliyor. Herkesin hassasiyeti aynı değil. Kendi eşiğini bilmiyorsan “çok düşük glutenli” bir ürünü “glutensiz” ile aynı kefeye koyma; bu karar hekiminle birlikte verilmeli.
Bir kural daha var ve etiket okurken işe yarıyor: ek ifadeler ana beyandan daha belirgin olamaz. Yani “çölyak hastaları için uygundur” kocaman, “çok düşük glutenli” küçücük yazılamaz. Ambalajda tersini görüyorsan, o etiket kurala uymuyor demektir.
Üretici isterse miktarı da yazabilir — “gluten içeriği 20 mg/kg'dan azdır” gibi. Ayrıca Sağlık Bakanlığı tarafından tescil edilen logo ya da tüketiciyi yanıltmayacak benzer logolar kullanılabilir.
“Eser miktarda gluten içerebilir” ne demek?
Çok görülen ve çok yanlış anlaşılan bir ibare. Yaygın kanı, üreticinin her ihtimale karşı yazdığı bir sorumluluk kaçamağı olduğu yönünde. Kural öyle demiyor.
Bu tür bildirimler yalnızca kapsamlı bir risk değerlendirmesi sonucunda bulaşmanın kaçınılmaz olduğu durumlarda yapılabilir. Yani keyfî değil, koşula bağlı bir bildirimdir.
İkinci önemli nokta: bu bir ölçüm sonucu değil, bir risk bildirimidir. İbarenin bulunması, ürünün 20 ppm sınırını aştığı anlamına gelmez. Ürün ayrıca “glutensiz” beyanı taşıyorsa, ölçülen değer sınırın altındadır.
İki ayrıntı daha: ibare başka bir dilde yazılmışsa Türkçesine de yer verilmesi zorunludur. Ve özel mevzuatında kullanılmasına izin verilmeyen bir bileşen için “…içerebilir” bildirimi yapılamaz.
Yulaf neden ayrı bir mesele?
“Yulaf doğal olarak glutensizdir” cümlesini sık duyarsın. Eksik bir cümle.
Yulafın kendi proteini gluten değildir, bu doğru. Ama bir gıdanın “glutensiz” veya “çok düşük glutenli” olarak sunulabilmesi için içindeki yulafın iki şartı birden sağlaması gerekir:
- Buğday, çavdar, arpa veya bunların melez çeşitleriyle kontamine olması önlenecek şekilde özel olarak üretilmiş, hazırlanmış ve/veya işlemden geçirilmiş olmalı.
- Bu yulaftaki gluten içeriği 20 mg/kg'ı geçmemeli.
Kısacası mesele yulafın kendisi değil, yulafın geldiği zincir. Ayrı hatta işlenmemiş bir yulaf, doğası gereği glutensiz olmasına rağmen buğday bulaşması taşıyabilir.
Sık sorulanlar
20 ppm kaç miligram eder?
20 ppm, kilogram başına 20 miligram demektir. Etiketlerde çoğu zaman “20 mg/kg” olarak yazılır; ikisi aynı şeydir.
“Glutensiz” yazan üründe hiç gluten yok mudur?
Hayır. “Glutensiz” ifadesi, üründe ölçülen gluten miktarının kilogramda 20 miligramı aşmadığı anlamına gelir. Sıfır değil, ölçülebilir ve denetlenebilir bir üst sınırdır.
“Çok düşük glutenli” ürün çölyak hastaları için güvenli mi?
Bu sayfa böyle bir güvence vermiyor. Sınırı kilogramda 100 miligram, yani “glutensiz” sınırının beş katı. Mevzuat bu ürünlerde de “çölyak hastaları için uygundur” ifadesine izin veriyor, ama duyarlılık kişiden kişiye değişiyor ve bazı insanlar 20 ppm'in altında bile tepki verebiliyor. “Çok düşük glutenli”yi “glutensiz” ile aynı kefeye koyma; kendi eşiğini hekiminle birlikte belirle.
Yulaf glutensiz midir?
Yulafın kendi proteini gluten değildir, ama bu tek başına yetmez. Bir gıdanın “glutensiz” olarak sunulabilmesi için içindeki yulafın buğday, çavdar ve arpa bulaşması önlenecek şekilde üretilmiş olması ve kendi gluten içeriğinin 20 mg/kg'ı geçmemesi gerekir.
“Eser miktarda gluten içerebilir” yazan ürünü yiyebilir miyim?
Bu ibare bir ölçüm sonucu değil, bir risk bildirimidir ve ancak kapsamlı bir risk değerlendirmesi sonucunda bulaşmanın kaçınılmaz olduğu durumlarda konulabilir. Tek başına ürünün 20 ppm sınırını aştığı anlamına gelmez. Karar duyarlılığına bağlı; hekiminin görüşü esastır.
2012/4 sayılı tebliğ hâlâ geçerli mi?
Hayır. Türk Gıda Kodeksi Gluten İntoleransı Olan Bireylere Uygun Gıdalar Tebliği (No: 2012/4), 29 Temmuz 2020 tarihli ve 2020/18 sayılı tebliğle yürürlükten kaldırılmıştır. Güncel dayanak, Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nin EK-16'sıdır.
Peki bu ürün güvenli mi?
Bu sayfa kuralın ne olduğunu anlatıyor. Markete girdiğinde asıl sorduğun soru ise genelde tek bir ürünle ilgili oluyor.
Gluten Alarmı tam olarak bunun için var: ürünü tarıyorsun, güvenli olup olmadığını söylüyor.
Kaynaklar
- Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu, Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Revizyon 002 (10.03.2026), § 17 ve § 21 — kms.kaysis.gov.tr
- Türk Gıda Kodeksi Gluten İntoleransı Olan Bireylere Uygun Gıdalar Tebliği (No: 2012/4)'nin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Tebliğ (No: 2020/18), Resmî Gazete, 29.07.2020, sayı 31200 — resmigazete.gov.tr
- Codex Alimentarius, CODEX STAN 118-1979 (1979; değişiklik 1983; revizyon 2008) — gluten intoleransı olan kişilere yönelik özel beslenme amaçlı gıdalar standardı.
- Catassi C. ve ark., “A prospective, double-blind, placebo-controlled trial to establish a safe gluten threshold for patients with celiac disease”, American Journal of Clinical Nutrition, 2007; 85(1): 160-166.
- “A Randomized Double-Blind, Placebo-Controlled Dose–Response Study to Assess the Gluten Threshold Dose in Celiac Disease”, Gastroenterology, 2026.